Merknamen in het bestek: wanneer “of gelijkwaardig” nodig is

Wat de wet zegt

Artikel 53, § 4 van de wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, dat artikel 42, lid 4 van de Europese richtlijn 2014/24/EU omzet, verbiedt technische specificaties die verwijzen naar een bepaald fabricaat of een bepaalde herkomst, een werkwijze die eigen is aan één leverancier, of naar merken, octrooien en typen, wanneer daardoor bepaalde ondernemingen of producten bevoordeeld of uitgesloten worden.

Er zijn twee uitzonderingen. Een verwijzing mag wanneer het voorwerp van de opdracht ze rechtvaardigt. En ze mag wanneer het voorwerp van de opdracht niet voldoende nauwkeurig en begrijpelijk te beschrijven is met prestatie-eisen, functionele eisen of normen. In dat tweede geval moet de verwijzing vergezeld gaan van de woorden “of gelijkwaardig”.

De regel geldt voor overheidsopdrachten. Bij een private opdrachtgever bepalen het contract en de afspraken wat mag.

Ook een materiaal kan een merk zijn

In januari 2025 oordeelde het Hof van Justitie van de EU (DYKA Plastics, C-424/23) dat ook het opleggen van één bepaald materiaal een technische specificatie is die onder deze regel valt. Zonder “of gelijkwaardig” mag dat volgens het Hof alleen als het materiaal onvermijdelijk voortvloeit uit het voorwerp van de opdracht, bijvoorbeeld om esthetische redenen, voor de aansluiting op de omgeving, of omdat er technisch geen alternatief denkbaar is. Die uitzondering wordt eng uitgelegd.

Zo schrijf je het goed op

1. Begin bij de prestaties

   Beschrijf wat het product moet kunnen: een klasse, een waarde, een norm, een meetmethode. Dan heb je meestal geen merk nodig, en kan elke inschrijver aantonen dat zijn product voldoet.

2. Noem je toch een merk, zet dan “of gelijkwaardig” bij de verwijzing zelf

   Sommige bestekken hebben een algemene bepaling die elke merkvermelding als “of gelijkwaardig” laat gelden. De woorden bij elke verwijzing zetten laat geen twijfel.

3. Zeg waarop gelijkwaardigheid beoordeeld wordt

   Noem de kenmerken die tellen, zoals afmetingen, prestatieklasse, afwerking of garantie. Zonder criteria is “gelijkwaardig” moeilijk te beoordelen, voor de inschrijver en voor jou.

4. Kijk verder dan het bestek

   Merknamen staan ook in omschrijvingen van de meetstaat, in legendes en op detailtekeningen. Eén vergeten vermelding volstaat voor een vraag van een inschrijver.

Wat Sirla hier nakijkt

Sirla heeft een vaste regel, zonder AI, die merknamen zonder “of gelijkwaardig” meldt. Die regel staat enkel aan bij overheidsopdrachten: welke regels gelden, ligt vast in een profiel per soort opdracht. Elke melding toont het letterlijke citaat met het document en de pagina, en jij oordeelt of de verwijzing gerechtvaardigd is.